Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ABŞ-da dünya alimlərinin diqqətinə çatdırılıb (Palitra qəzeti)

ABŞ-da Dağlıq Qarabağla bağlı azərbaycanlı doktorantın məruzəsi dinlənilib

Bu gün gənc azərbaycanlı alimlər də Qarabağ həqiqətlərini beynəlxalq konfranslarda müzakirə mövzusuna çıxara bilirlər. Onların Qarabağ mövzusunda etdiyi məruzələr münaqişənin dünya alimlərinin diqqətinə çatdırılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Elə bu günlərdə ABŞ-ın Kaliforniya ştatının San-Fransisko şəhərində Qərb Sosial Elmləri Assosiasiyasının (Western Social Science Association) 59-cu illik konfransında da Qarabağ münaqişəsi dünya alimlərinin diqqətinə çatdırılıb. Qeyd edək ki, konfransda, əsasən, Avropa, ABŞ və Meksikadan olmaqla, dünyanın bir çox ölkələrindən yüzlərlə elm adamı iştirak edib. Konfransda Yaponiyanın Hokkaydo Universitetinin doktorantı, Yaponiya hökuməti təqaüdçüsü Əlibəy Məmmədov “Dağlıq Qarabağda dördgünlük müharibə, səbəb və nəticələri, Rusiya faktoru” mövzusunda elmi çıxış edib.
Ə. Məmmədov vurğulayıb ki, münaqişədə Azərbaycan tərəfinin mövqeyi ərazi bütövlüyü, erməni tərəfində isə öz müqəddəratını həll etmək prinsipinə əsaslanır.
Həmyerlimiz onu da bildirib ki, sadəcə, Azərbaycanda deyil, dünyanın bir sıra digər dövlətlərində yaşayan bütün millətlərin, o cümlədən ermənilərin də öz müqəddəratını həll etmək hüququ vardır: “Amma öz müqəddəratını həll etmək hüququ heç də hər zaman hər hansısa bir müstəqil dövlətin ərazisini parçalamaqla digər bir müstəqil dövlətin yaradılmasına cəhd göstərmək anlamına gəlməməlidir. Ermənilərin artıq öz dövlətləri var. Əgər Azərbaycanda xoşbəxt deyillərsə, Ermənistan Respublikası ərazilərinə köçə bilərlər. Və ya Azərbaycan daxilində onlara ən yüksək səviyyədə muxtariyyət vermək olar. Özünüidarəetmə hüququnu da tanımaq olar. Azərbaycan dövləti də bunu hər zaman qeyd edir. Lakin Dağlıq Qarabağ ərazisində yarana biləcək istənilən muxtariyyətlik Azərbaycan Respublikasının tərkibində həyata keçirilməlidir”.

“Azərbaycan bir çox məsələləri öz xeyrinə dəyişmiş oldu”
Dağlıq Qarabağ münaqişəsində Rusiya faktoruna toxunan həmyerlimiz bildirib ki, münaqişədə Rusiya neytral mövqedə yer almağa çalışır və tərəflərdən heç birini açıq şəkildə dəstəkləmir: “Sadəcə, yaddan çıxarmaq olmaz ki, ortada real işğal faktı var. Azərbaycan Respublikasının beynəlxalq səviyyədə tanınan əraziləri işğal altında saxlanılır. Belə olan halda, münaqişədə neytral mövqe tutmaq birbaşa Ermənistanın mövqeyinə kömək etmiş olur. Çünki real işğal faktına göz yumulması, Azərbaycan torpaqlarının işğal olunmasına bilavasitə yol açılması anlamına gəlir”.
Dördgünlük müharibənin baş verməsinin heç də təsadüfi olmadığını vurğulayan Ə.Məmmədov bildirib: “Azərbaycan sülh yolu ilə məsələnin həll olunmayacağı təqdirdə hərb yoluna getməyə haqqı olduğunu ifadə edir. Atəşkəsin imzalanmasından 23 il ötsə də, sülh danışıqlarında heç bir irəliləyiş əldə edilməmişdir. Belə olan halda, Azərbaycan həm daxili, həm də xarici qüvvələrə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin heç də dondurulmuş bir münaqişə olmadığını, Azərbaycanın öz doğma ərazilərindən vaz keçmək fikrində olmadığını, lazım gələcəyi halda öz hərbi gücü hesabına torpaqları geri qaytarmağa qadir olduğunu göstərməli oldu.
Dördgünlük müharibə Azərbaycanın tam qələbəsi ilə başa çatdı. Düzdür, ərazi baxımından torpaqların böyük hissəsi hələ də erməni işğalı altındadır. Bununla belə, aprel döyüşlərində Azərbaycan bir çox məsələləri öz xeyrinə dəyişmiş oldu. Ermənistanın açq dəstək olduğu, Dağlıq Qarabağın yerli separatçı qüvvələrinin müdafiə qabiliyyəti öyrənilmiş oldu. Onların heç də məğlubedilməz orduya sahib olmadıqlara aşkara çıxdı. 23 ildən sonra Azərbaycan ilk dəfə təmas xəttində irəliləməyi bacardı. Beləliklə, hərbi status-kvonu öz xeyrinə dəyişməyi bacardı. Azərbaycan daxilində 1-ci Qarabağ müharibəsindən qalmış məğlubiyyət sindromu qırıldı və Azərbaycan xalqında öz ordusuna, əsgərinə olan inam hissi daha da qüvvətləndi. Azərbaycan ordusu ən müasir hərbi texnikalardan müvəffəqiyyətlə istifadə etməklə, hərbi xərclərin heç də boşa getməyini sübut etmiş oldu”.
Ə.Məmmədov qeyd edib: “Elm dünyasında Dağlıq Qarabağ araşdırmalarına böyük maraq vardır. Bizim üstümüzə düşən vəzifə isə bu marağın itməməsinə xidmət etmək, elm dünyasında bu məsələni daima diqqət mərkəzində saxlamaqdır”.

“Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında yüksək səviyyəli, orijinal elmi tədqiqatların gündəmdə qalmasına böyük ehtiyac var”
Xatırladaq ki, həmyerlimiz Qərb Sosial Elmləri Assosiasiyasının ötən il ABŞ-ın Nevada ştatının Reno şəhərində təşkil edilmiş konfransında “Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə azərbaycanlı məcburi köçkünlərin mövqeyindən baxış” mövzusunda məruzə ilə çıxış etmişdi.
Ə.Məmmədov qeyd edib ki, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında yüksək səviyyəli, orijinal elmi tədqiqatların gündəmdə qalmasına böyük ehtiyac var.
Həmyerlimiz münaqişə haqqında geniş məlumat verərək, bunun milli zəmində konflikt olduğunu vurğulayıb. O, Ermənistanın və Azərbaycanın rəsmi mövqeləri, münaqişəyə yanaşmaları, ATƏT-in Minsk qrupunun fəaliyyəti haqqında ətraflı məlumat verib. Bildirib ki, 1989-1994-cü illər ərzində hər iki tərəfdən təxminən 30 min insan həlak olub, bir milyondan çox azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünə çevrilib: “Münaqişənin ilk mərhələsində müəyyən üstünlüyə malik olan Ermənistan təkcə Dağlıq Qarabağı deyil, həm də ətraf 7 rayonu işğal edib. Bu ərazilər Azərbaycan torpaqlarıdır. Beynəlxalq qurumlar bu əraziləri Azərbaycan torpaqları kimi tanıyır. Buna baxmayaraq, regiona Ermənistan silahlı qüvvələri nəzarət edirlər. Azərbaycanlılar isə öz doğma torpaqlarına geri dönməkdən məhrum ediliblər. Bu, qəbuledilməzdir”.
Diqqətə çatdırılıb ki, 1994-cü ilin mayında atəşkəs elan olunmasına baxmayaraq, 2005-ci ilədək olan müddətdə təmas xəttində tərəflər arasında iki mindən çox insan həlak olub. Ermənistan Dağlıq Qarabağın erməni əhalisinin öz müqəddəratını həll etmək hüququna malik olduğunu əsas götürür. Rəsmi Bakı isə münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həll olunmasının vacibliyini vurğulayır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü müzakirə mövzusu ola bilməz.
Ə.Məmmədov Cerard Toal və Con Olouqlinin 2011-ci ildə Dağlıq Qarabağın erməni əhalisi ilə apardıqları sorğuların nəticələri və BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Azərbaycandakı nümayəndəliyinin ölkəmizin regionlarında təşkil etdiyi sorğuların (2013-cü il) icmalını verib. Həmyerlimiz, eyni zamanda 2015-ci ilin sentyabrında Bakıda və Bərdədə 200 məcburi köçkün arasında apardığı sorğunun nəticələri ilə bağlı da iştirakçıları məlumatlandırıb: “Şuşa Dağlıq Qarabağın qəlbidir. Rəsmi rəqəmlərdə göstərilir ki, 1989-cu ildə Şuşa şəhərinin əhalisinin 98 faizini azərbaycanlılar təşkil edirdi. Xocalı soyqırımı haqqında ətraflı məlumat verən Ə.Məmmədov bildirib ki, Dağlıq Qarabağda olan yeganə hava limanı məhz burada yerləşirdi. Vurğulanıb ki, hazırda məsələni sülh yolu ilə həll etmək çox çətindir. ATƏT-in Minsk qrupunun təklifləri ilə hər iki tərəfin insanlarının düşüncələri arasında böyük fərqlər mövcuddur”.
Müzakirələr zamanı son günlər beynəlxalq aləmin diqqət mərkəzində olan, aprelin ilk günlərində baş vermiş hadisələrə toxunan Ə.Məmmədov qeyd edib ki, “Dördgünlük müharibə” adı ilə tarixə düşən bu hadisələr zamanı hər iki tərəf itki verib: “Nəticədə Azərbaycan 22 ildən sonra ilk dəfə hərbi status-kvonu öz xeyrinə dəyişməyə nail olaraq, bir neçə yaşayış məntəqəsini və strateji yüksəkliyi işğaldan azad edib. Bu, böyük tarixi nailiyyətdir. Azərbaycan tərəfi, eyni zamanda faktiki olaraq psixoloji üstünlüyü ələ almağı bacarıb. Ermənistan tərəfi isə bir çox vacib mövqeləri itirib. Hazırda siyasi status-kvonun dəyişməsinə də böyük ümid var”.
Fuad Hüseynzadə

Mənbə: Palitra qəzeti internet versiyası

http://palitranews.az/news.php?id=68057

17949707_413082079058976_919293101_o

17976404_413062032394314_1520301509_o (1)

“Yaponiyanın elm dünyasında Qarabağ mövzusuna maraq var” (Palitra qəzeti)

Əlibəy Məmmədov:
“Azərbaycanda 2000-ci ildə səfirlik açıldığı halda, Ermənistanda bundan 15 il sonra, 2015-ci ildə Yaponiya səfirliyi açılıb. Bu faktın özü Yaponiya hökumətinin Azərbaycana verdiyi önəmin bariz nümunəsidir”

Müsahibimiz Hokkaydo Universitetinin doktorantı Əlibəy Məmmədov Yaponiyada Qarabağ və Kuril adaları, eləcə də Şri-Lanka vətəndaş müharibəsi mövzularında elmi araşdırma aparır. O, qəzetimizə müsahibəsində bu araşdırmanın detalları haqqında danışıb. Qeyd edək ki, Ə.Məmmədov Yaponiyanın hökumət təqaüdçüsü, Hokkaydo Universiteti Xarici Tələbələr Assosiasiyasının Fəxri Prezidenti (ötən iki ildə prezidenti), Yaponiya-Azərbaycan Əməkdaşlıq Assosiasiyasının sədridir.

– Dağlıq Qarabağ və Kuril adaları münaqişələrinin nə kimi oxşar cəhətləri var?
-Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Ermənistan və Azərbaycan arasında ölüm-dirim mübarizəsi olmuşdur. Bu gün də belədir. Cənubi Kuril adaları problemi isə Şumuşu adasında olmuş döyüşü nəzər almasaq, demək olar ki, qan tökülmədən ötüşüb. Cənubi Kuril adalarının Rusiyanın əlinə keçməsindən 72 il, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı atəşkəs rejiminin imzalanmasından 23 il ötür. Hər iki münaqişə arasında fərqli nüanslar çoxdur və bu səbəbdən Yaponiyanın elm dünyasında məni tənqid edən professorlar da az deyil. Lakin mən belə hesab edirəm ki, hər iki münaqişə arasında kifayət qədər müqayisələr aparmaq olar. Təsadüfi deyildir ki, hər iki halda münaqişə baş verənədək o ərazilərdə yaşayan, həmin yerləri öz yurd-yuvaları hesab edən insanlar, məcburi şəkildə həmin əraziləri tərk etmişlər. Hər iki halda yaşam məhv olmuşdur. Əlbəttə, miqyas baxımından Azərbaycan tərəfində itki daha çox olub. Hər iki münaqişədə Rusiya faktorunu unutmaq olmaz. Ermənistan və Rusiyada müharibənin nəticəsi olaraq əldə olunmuş torpaqlar nəzəriyyəsi yaradılmışdır. Azərbaycan və Yaponiyada isə işğal edilmiş torpaqlar nəzəriyyəsi. Bu nəzəriyyələrə müqayisəli baxışın özü də kifayət qədər maraqlı ola bilər. Bu sahəylə bağlı elm dünyasında “Border Studies” adlı bir məfhum var. Mən öz elmi işimdə bu aspektdən yanaşıram və Cənubi Kuril adaları ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin müqayisəli təhlilini real hesab edirəm. Eyni zamanda mənim tədqiqat sahəmə Şri-Lankada baş vermiş vətəndaş müharibəsi və müharibədən sonrakı vəziyyət də daxildir. Hazırda Şri-Lanka problemi ilə Dağlıq Qarabağ probleminin müqayisəsi ilə bağlı digər bir məqaləmin üzərində tamamlama işlərini aparıram. May ayında çapdan çıxacağı gözlənilir.
-Yaponların Qarabağ mövzusuna marağı hansı səviyyədədir?
-Yaponiyanın elm dünyasında Qarabağ mövzusuna maraq var. Təbii ki, Gürcüstanın ərazi problemləri, Krım məsələsi, son illər dünya elmində olduğu kimi, Yaponiyada da əsas araşdırılan sahələrdəndir. Yaponiyada Rusiya, Mərkəzi Asiya və keçmiş sovet ölkələri ilə bağlı tədqiqatlar aparılan mərkəzlərdə, rəsmi orqanlar və universitetlərdə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı kifayət qədər məlumatlar var. Hazırda bu sahə ilə bağlı elmi iş yaza biləcək təxminən 5 yaponiyalı məşhur elm adamı da var. Bununla belə, adi insanlar səviyyəsində Qarabağ münaqişəsini tanımayanlar kifayət qədərdir. Bunu normal qarşılamaq lazımdır. Bir ölkədə ki, öz ərazi problemini tanımayan, ona maraq göstərməyən insanlar kifayət qədərdir, o halda, digər bir ölkənin ərazi probleminə maraq gözləmək sadəlövhlük olardı.
-Ümumiyyətlə, Yaponiya hökumətinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı mövqeyi nədir?
-Bu haqda digər müsahibələrimdə də məlumat verdiyim üçün qısa cavablandıracam. Yaponiya hökuməti bütün rəsmi səviyyələrdə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tam dəstəkləyir. Cənubi Qafqazda Azərbaycanı özünə ən etibarlı tərəfdaş kimi görür. Azərbaycanda 2000-ci ildə səfirlik açıldığı halda, Ermənistanda bundan 15 il sonra, 2015-ci ildə Yaponiya səfirliyi açılıb. Bu faktın özü Yaponiya hökumətinin Azərbaycana verdiyi önəmin bariz nümunəsidir.
-Yaponiya mediasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsi haqqında yazılar dərc etdirə bilirsizmi?
-Kifayət qədər oxucu kütləsi olan Yaponiya qəzetlərində Dağlıq Qarabağla bağlı məqalələrim çap edilib. 2016-cı il noyabr ayının 17-də “Hokkaydo” qəzetinin 1 milyon 18 min tirajlıq səhər buraxılışında bir məqaləm dərc edilib. Putinin Yaponiyaya rəsmi səfəri ilə əlaqədar Cənubi Kuril adaları və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə maraq artıb. Bunun nəticəsində “Tokyo” qəzetinin 510 min tirajlıq səhər buraxılışı, “Chuniçi” qəzetinin 2 milyon 450 min tirajlıq gündəlik buraxılışı, “Hokuriku Chuniçi” qəzetinin təxminən 100 min tirajlıq gündəlik buraxılışının hər birində iki müsahibə tipli məqaləm dərc olunub. Hər birində Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə Cənubi Kuril adaları probleminin müqayisəli təhlili haqqında fikirlərimi bölüşmüşəm. Aprel döyüşləri əsas müzakirə mövzusu olmuşdur. Bilirsiz, Yaponiya dünya səviyyəsində ən çox qəzet oxunulan ölkələrdən biridir. Bu qəzetlərə çıxa bilməyim birbaşa Yaponiyada olan elmi fəaliyyətimlə bağlı olub. Digər tərəfdən, Dağlıq Qarabağla bağlı elmi səviyyədə “Hokkaydo Mərkəzi Avrasiya Elmi Konfransı”nın 121-ci sessiyasında 2015-ci ilin dekabr ayının 14-də yapon dilində, 2016-cı il aprel ayının 16-da ABŞ-ın Nevada ştatının Reno şəhərində təşkil edilmiş 58-ci Qərb Sosial Elmləri Assosiasiyanın nəzdində təşkil edilmiş, Sərhəd Elmləri Assosiasiyanın 33-cü sessiyasında ingilis dilində məruzələr etmişəm. Əlavə olaraq, Yaponiyanın paytaxtı Tokio şəhərində yerli internet televiziya kanalında dəfələrlə qonaq olub və Azərbaycan tarixinə qızıl hərflərlə yazılmış, xalqımızın qəhrəmanlıq səhifələrindən biri olan ötənilki Aprel döyüşləri, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı çıxışlar etmişəm. Bundan sonra da bu fəaliyyətimi geniş və sürətli şəkildə davam etdirəcəyəm.
-Sizi Qarabağ mövzusunu işləməyə nə vadar etdi?
-Bilirsiz, mən tarixçi ailəsində böyümüşəm. Tarixə, konfliktologiya sahəsinə hər zaman böyük marağım olub. Qarabağ müharibəsi zamanı mən kiçik uşaq idim. Televiziya vasitəsilə olanları izləyirdim. Torpaqlarımızın dilbər guşələrinin ard-arda mənfur düşmən tərəfindən işğalını ürək ağrısı ilə seyr edirdim. 5-6 yaşlı uşaq nə edə bilərdi ki? Amma böyüdükcə, biliklərə yiyələndikcə, dünya görüşüm və əhatə dairəm genişləndikcə şərtlər dəyişdi. Azərbaycanı Qarabağsız təsəvvür etmək mənəvi günah olardı. Universitetə daxil olduqdan sonra, sadəcə, Qarabağ münaqişəsi deyil, dünyanın bir çox digər vətəndaş müharibələrini, ərazi problemlərini, millətlərarası münaqişələri araşdırmağa, öyrənməyə başladım. Son nəticə olaraq Yaponiya və Rusiyanın ərazi problemi olan Cənubi Kuril adaları məsələsi ilə müqayisə etmək qərarına gəldim. Bilirsiz, xarici ölkələrdə təktərəfli olaraq yalnız Qarabağ həqiqətlərindən danışmaq yerli insanların qəlbinə hopmuş olmur. Sadəcə, qulaq asıb gedirlər. Amma, əgər onların ağrılı, yaralı yerləri ilə birlikdə müqayisəli şəkildə məsələnin izahını verirsənsə, bu onların qəlbində dərin izlər buraxır. Eyni zamanda Azərbaycan xalqına qarşı xüsusi simpatiya yaratmış olur. Mənim əsas məqsədim bu ortamı yaratmaq idi ki, bir çox məqamlarda artıq buna nail olduğumu deyə bilərəm.
-Yaponiyada insanların təhlükəsizliyi ilə bağlı qanunvericilik bazası necə formalaşıb?
-Bilirsiz, mən hüquqşünas olmadığuma görə bu suala cavab verə bilməyəcəm. Sadəcə, burada yaşayan biri kimi onu deyə bilərəm ki, Yaponiyada qanunvericilik çox sərtdir. Sadəcə, ədalətlidir. Ədalət isə sərt qanunlar üzərində qurulur.
-Bu ölkədə insan hüquqları Qərbin demokratik ənənələrinə nə dərəcədə uyğun gəlir?
-Bu sual da öncəki kimi, mənim peşəkar sahəmə aid olmadığına görə cavab verə bilməyəcəm. Sadəcə, onu deyə bilərəm ki, Yaponiyanın konstitusiyası Amerikanın işğalı dövründə Amerikanın diqtəsi ilə hazırlanmış və qəbul edilmişdir. O baxımdan ABŞ dəyərlərini də bir çox mənalarda özündə əks etdirən demokratik ənənələr vardır. İnsan hüquqları yüksək səviyyədə qorunur.
Fuad Hüseynzadə

Mənbə: Palitra qəzeti

http://palitranews.az/news.php?id=67069

Tarix: 28.03.2017 | Saat: 20:34:00

alibay palitra shekil

search previous next tag category expand menu location phone mail time cart zoom edit close